Lasy Temeszowskie

Aktualna powierzchnia lasów na terenie Temeszowa wynosi 182,31 ha. Stanowi to 32,7% powierzchni całej wsi, wynoszącej 556,45 ha. Pod względem własności największą cześć zajmują lasy państwowe-159,39 ha, administrowane przez Nadleśnictwo Brzozów, Leśnictwo Dydnia. Lasy gminne zajmują 7,58 ha, natomiast własność prywatnych gospodarstw to 19,71 ha. Osoby fizyczne nie posiadające gospodarstw rolnych mają na terenie wsi 1,97ha lasów, zaś Agencja Nieruchomości Rolnych, Oddział w Rzeszowie 0,73 ha lasów oraz 2,63 zadrzewień i zakrzewień.

Nadleśnictwo Brzozów realizuje swoją działalność w oparciu o plan urządzania lasu. Dla pozostałych lasów brak jest aktualnych planów urządzeniowych.

Lasy temeszowskie położone są w VIII Krainie przyrodniczo-leśnej Karpackiej, w drugiej dzielnicy Pogórza Środkowobeskidzkiego, w mezoregionie Pogórza Ciężkowicko-Dynowskiego. Dominuje tu typ krajobrazu podgórskiego. Przeważające na terenie wsi utwory geologiczne to piaskowce, łupki krośnieńskie oraz czwartorzędowe piaski, żwiry i gliny wyższych i niższych tarasów rzecznych. Rzeźba terenu jest zróżnicowana, o różnym stopniu nachylenia. Lasy w większości zajmują wyższe położenia obszaru wsi. Całość lasów obejmuje Wschodniobeskidzki Obszar Chronionego Krajobrazu. Na terenach leśnych Temeszowa ukształtował się las wyżynny. Dla tego typu lasu najbardziej właściwym jest zespół roślinny żyznego, podgórskiego lasu jodłowego z udziałem buka. Gatunki domieszkowe w takim lesie to: dąb, lipa, jawor, klon, wiąz, modrzew oraz mniej licznie: brzoza, trześnia, osika, grab i sosna. Udział świerka nie jest zalecany z uwagi na uwarunkowany tu klimatycznie tzw. pas bezświerkowy.

Lasy państwowe w Temeszowie zaistniały od 1944 roku, kiedy to został upaństwowiony majątek Dwernickich. Powierzchnia lasów podworskich wynosiła 143,51 ha i stanowiła 48% majątku. W tej chwili stanowią one 90% lasów państwowych, pozostała część to lasy rolników, którzy przekazali swoje gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa, w zamian za emerytury rolnicze.

Obowiązujący dla Nadleśnictwa Brzozów plan urządzenia wyróżnił w Temeszowie 41 drzewostanów, w tym 11 jodłowych, 10 modrzewiowych, 9 świerkowych, 6 sosnowych, 5 brzozowych i 1 osikowy. Drzewostany jodłowe zajmują 84% powierzchni wszystkich drzewostanów w lasach państwowych. Są one mało zróżnicowane. Brak w nich buka i dębu, ale także innych gatunków liściastych. Niekorzystna jest również ich struktura wiekowa. Przeważają drzewostany stuletnie, a brakuje młodszych-do 50 lat. Do odpowiedniej przebudowy kwalifikują się również założone na gruntach porolnych drzewostany sosnowe, brzozowe, modrzewiowe i świerkowe, nie wykorzystują bowiem możliwości produkcyjnych, jakie daje typ siedliskowego lasu wyżynnego. Do pilnej przebudowy kwalifikują się również drzewostany w lasach niepaństwowych, bowiem jakość rosnących na gruntach porolnych drzew i drzewostanów jest małowartościowa.

Roślinność temeszowskich lasów, rosnącą poniżej górnej warstwy drzew stanowi (oprócz podrostu, czyli młodego pokolenia drzew) podszyt i runo leśne. Podszyt, czyli warstwa roślinności do 4 metrów wysokości, znosząca ocienienie powodowane przez drzewa, osłaniająca glebę leśną przed nadmiernym wysychaniem i zarastaniem, będąca składnikiem pożywiania zwierzyny leśnej to: bez czarny i koralowy, czeremcha, grab, grusza, leszczyna, wierzba. Runo leśne, czyli najniższa warstwa roślinności stanowią: borówka czernica, gajowiec, jeżyna, konwalia, kopytnik, malina, paproć, podagrycznik, poziomka, przylaszczka, starzec, szczawik, trawy, turzyce, oraz grzyby, mchy i porosty, a także siewki i sadzonki drzew (do 50 cm wysokości).

Gospodarkę łowiecką prowadzi Koło Łowieckie "Jeleń" w Brzozowie, w ramach obwodu nr 5. Zwierzyna łowna to: jelenie, sarny, dziki, lisy, kuny leśne, zające, a także borsuki, wydry, piżmaki, bażanty, jarząbki, kaczki, kuropatwy, słonki, gołębie grzywacze i czaple.

Wszystkie lasy temeszowskie spełniają funkcje glebo i wodoochronną oraz w małym stopniu podlegają szkodliwym wpływom przemysłu.

Spoglądając w przeszłość zauważa się, że dzisiejszy, zwarty kompleks leśny o powierzchni około 300 ha, zajmujący południowe wzgórza Temeszowa oraz północne wzgórza Witryłowa, to resztki dawnej dębowo-bukowo-jodłowej Puszczy Karpackiej. Informuje o tym literatura. Po stronie Temeszowa powierzchnia tego kompleksu to około 140 ha, po stronie Witryłowa około 160 ha. Dawna puszcza z rozsianymi w niej nielicznymi osadami ludzkimi miała charakter przygraniczny i podlegała z tego powodu sąsiedzkim podbojom i najazdom tatarskim i tureckim. W pierwszych wiekach historycznej Polski tereny te były okresowo własnością władców polskich, ruskich, czeskich, węgierskich i wołoskich. Na stałe przyłączył je do Polski król Kazimierz Wielki. Podjął po 1340 roku akcję osadniczą na tych terenach. Dziedziczny akt nadania Temeszowa, Dydni i innych miejscowości braciom z Węgier-Piotrowi i Pawłowi sprawił, że ziemie te przestały być własnością króla, tzw. "królewszczyzną" a stały się własnością szlachecką.

Z własnych spostrzeżeń autora:

1. W lasach dworskich nie gospodarowano racjonalnie. Nie zatrudniano fachowca-leśnika i prowadzono gospodarkę rabunkową. Dwór ratował się sprzedażą całych drzewostanów, a kupcy stosowali rąbanie zupełne. Wycinano wszystko, lub prawie wszystko. Skutki widoczne są do dziś-nadmiernie przerzedzone i zachwaszczone starodrzewie jodłowe. Degradację powodowały także wypasy bydła, oraz pozyskiwanie mchu, liści i ściółki na potrzeby ocieplania budynków.

2. W okresie okupacji majątek dworski przejęty przez Niemców jako Liegenschaft służył wzmacnianiu potencjału wojennego okupanta. Nadmiernie eksploatowano drzewostany i wszystkie inne użytki leśne, a prace odnowieniowe, ochronne i pielęgnacyjne były ograniczone lub zaniechane. Duże szkody spowodowały budowane przez Niemców stanowiska strzeleckie, przeciwpancerne i ogniowe, zasieki i okopy.

3. Spalenie wsi było także nieszczęściem dla lasów. Bez dachu nad głową zostało 433 pogorzelców. Spowodowało to nadzwyczajne zapotrzebowanie na drewno, konieczne do odbudowy budynków i wykonania mebli i sprzętów. Część szkód i błędów zaistniałych w okresie międzywojennym, za okupacji oraz w pierwszych latach powojennych do dziś nie została usunięta lub naprawiona.

4. Dotychczasowa działalność państwowej służby leśnej poprawiła jakość i stabilność temeszowskich lasów. Jeżeli w następnych latach zwracać się będzie szczególną uwagę na potrzeby hodowlane młodych pokoleń drzew, podrastających pod osłoną dzisiejszych starodrzewi, zapewni się ciągłość pokoleń i pozwoli lepiej wykorzystać naturalne możliwości produkcyjne siedliska leśnego.

Opracowano na podstawie artykułu pt.: "Lasy temeszowskie". Autor-Stanisław Czopor "Przegląd Leśniczy" czerwiec-lipiec 2007 Numer 6-7/2007(192-193XVII). Str.15-16

Dr.inż. Stanisław Czopor jest emerytowanym pracownikiem OZLP(RDLP) w Poznaniu, członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Leśnego.